Tolkien znaczy ‘Wróg’?

05.12.07, 15:25, dodany przez Galadhorn

W blogu Jasona Fishera (link do tej strony pojawił się już w newsie o książce nt. Silmarillionu) znalazłem bardzo ciekawą i zupełnie nową etymologię nazwiska Tolkien (swoją własną teorię prezentowałem natomiast w dyskusji Nazwisko Tolkien a słowiańskie *tołk/*tłok). Fisher pisze o etymologii nazwiska podanej przez samego Tolkiena. Znamy jego pogląd z listów:

Nazywam się TOLKIEN (nie –kein). To niemieckie nazwisko (z Saksonii), anglicyzacja formy Tollkiehn, t.j. tollkühn. Jednak fakt ten nie wnosi niczego ważnego poza tym, że jest to wskazówka poprawnej pisowni. Bo nie jestem ani ‘ryzykantem’ [znaczenie niemieckiego tollkühn], ani Niemcem, choć Niemcami mogli być moi dalecy przodkowie. [List nr 165, tłumaczenie własne]

Fisher pyta, czy jest możliwa inna etymologia tego nazwiska. Amerykański tolkienista nigdy nie zakwestionowałby zdania Profesora, gdyby nie natknął się na zupełnie inną etymologię w zapomnianym dziele p.t. The Teutonic Name-System Applied to the Family Names of France, England, and Germany. W rozdziale tej pracy pod wiele znaczącym tytułem “Wojownik i jego uzbrojenie” znajduje się forma nazwiska Tolkien (sic!):

The following root seems to be referable to Old Norse dolgr, foe, Ang.-Sax. dolg, vulnus [Latin “wound, injury”]. SIMPLE FORMS. Old Germ. Tulga (West Gothic king, 7th cent.), Tulcho. Eng. TULK. Mod. Germ. DULK. PHONETIC ENDING. Old Germ. Tolcon, 10th cent. Eng. TOLKIEN, TOLKEN. Mod. Germ. DULCKEN.

Po polsku fragment ten znaczy: “Następujący rdzeń wydaje się być szczególnie preferowany w staronordycznym dolgr, wróg, staroangielskim dolg, vulnus [łacińskie 'rana, skaleczenie']. PROSTE FORMY. Starogermańskie Tulga (król wizygocki, VII w.), Tulcho. Angielskie TULK. Współczesne niemieckie DULK. FONETYCZNA KOŃCÓWKA. Starogermańskie Tolcon, X w. Angielskie TOLKIEN, TOLKEN. Współczesne niemieckie DULCKEN”.

Fisher zwraca uwagę na coś, co podnosiliśmy już w naszych polskich dyskusjach. Otóż nazwisko Tolkien znajduje tu niespodziewany związek z imieniem Tulkasa, jednego z Valarów – postaci bardzo gniewnej i wojowniczej. Autor blogowego wpisu pyta też czy rzeczywiście jest sensowne wywodzić nazwisko od form oznaczających wrogów, broń i rany, gdy istnieje inna etymologia wiążąca je z ‘ryzykanctwem’? Na pewno sam Tolkien zapytany o taką etymologię mógłby dać nam wyczerpującą i interesującą analizę językoznawczą!

Kategorie wpisu: Biografia Tolkiena, Listy Tolkiena